Landlæknisembættið - Sóttvarnarlæknir

Hver er munurinn á fuglainflúensu og heimsfaraldri inflúensu?
Fuglainflúensa er inflúensa í fuglum, veiran sem veldur fuglainflúensu er ekki aðlöguð að mönnum og smitast því ekki manna á milli. Hún veldur í undantekningartilfellum sýkingum í mönnnum en til þess þarf nána snertingu við fugla. Fuglainflúensuveira getur því ekki valdið heimsfaraldri nema miklar breytingar verði á erfðaefni veirunnar og hún fari að smitast manna á milli.

Heimsfaraldur inflúensu er inflúensa í mönnum, veiran sem veldur inflúensu í mönnum er aðlöguð að mönnum og smitast auðveldlega á milli manna. Hún getur hins vegar að uppruna verið fuglainflúensuveira sem breyttist nægilega til að smitast manna á milli. Þegar það gerist er kominn nýr veirustofn sem menn hafa litlar sem engar varnir gegn og getur því leitt til alvarlegri sýkinga en við árlega inflúensu.

Hver er munurinn á árlegri inflúensu og heimsfaraldri inflúensu?
Heimsfaraldur inflúensu verður þegar nýr stofn inflúensuveiru sem enginn eða fáir hafa ónæmi gegn berst um heiminn. Yfirleitt líða nokkrir áratugar milli heimsfaraldra. Árleg inflúensa kemur alltaf á svipuðum tíma, á tímabilinu október til mars á norðurhveli jarðar. Hægt er að fylgjast með breytingum á veirunni sem veldur árlegri inflúensu, bregðast við tímanlega með því að búa til bóluefni og bólusetja gegn árlegri inflúensu áður en hún kemur.

Heimsfaraldur inflúensu getur komið á öllum árstímum, ekki er vitað hvaða veirustofn veldur næsta heimsfaraldri og þess vegna er ekki er hægt að útbúa bóluefni og bólusetja fyrirfram. Árleg inflúensa leggst þyngst á eldri kynslóðina og einstaklinga með undirliggjandi sjúkdóma en heimsfaraldur inflúensu getur lagst á fólk á öllum aldri. Einkenni í heimsfaraldri inflúensu eru svipuð einkennum í árlegri inflúensu, en líklegt er að þessi einkenni séu verri í heimsfaraldrinum og leiði til alvarlegri veikinda og hugsanlega dauða.

Getur fuglainflúensuveiran A/H5N1 breyst og valdið næsta heimsfaraldri?
Já, H5N1-veiran er í stöðugri þróun og möguleikinn á stökkbreytingu eða samruna við inflúensuveiru úr dýraríkinu er alltaf fyrir hendi. Þrátt fyrir að engar meiriháttar breytingar hafi verið sjáanlegar síðastliðin 10 ár verður að gera ráð fyrir því að veiran geti breyst og skyndilega tekið að berast auðveldlega manna á milli. Þannig eru möguleikar á að fuglainflúensuveiran H5N1 valdi næsta heimsfaraldri inflúensu þó ekkert sé vitað hvort það verður eða hvenær.

Er til veirulyf við heimsfaraldri inflúensu?
Í dag eru til lyf sem eru gagnleg til að meðhöndla og koma í veg fyrir inflúensuna sem kemur á hverju ári. Einkum eru það lyfin zanamivir (Relenza®) og oseltamivir (Tamiflu®) sem draga úr sjúkdómseinkennum og stytta veikindatímann og allar líkur eru á að þau komi að notum í heimsfaraldri inflúensu.

Eru þessi veirulyf til á Íslandi?
Heilbrigðisyfirvöld hafa keypt birgðir af oseltamivir (Tamiflu®) og zanamivir (Relenza®) sem duga til að meðhöndla 100.000 einstaklinga. Stefnt er að því að auka þær birgðir á næstu árum í 150.000 meðferðarskammta. Þessar birgðir verða einungis notaðar ef heimsfaraldur brýst út.

Hvernig verða veirulyf notuð í heimsfaraldri inflúensu?
Lyfið verður notað á tvennan hátt:

• Til að meðhöndla veika einstaklinga.
• Til að koma í veg fyrir smit hjá þeim sem annast sjúklinga með inflúensu.

Er til bóluefni gegn heimsfaraldri inflúensu?
Nei, einungis er hægt að hefja framleiðslu á bóluefni eftir að ljóst er að heimsfaraldur er í uppsiglingu og veiran sem honum veldur er þekkt. Eftir að framleiðsla hefst má búast við að það taki um 3–6 mánuði að framleiða bóluefnið og gera skal ráð fyrir skorti á bóluefni í fyrstu mánuðina.

Verða allir bólusettir í heimsfaraldri inflúensu?
Í byrjun faraldurs verður skortur á bóluefni. Það verður nauðsynlegt að forgangsraða einstaklingum sem þarf að bólusetja þar til nóg verður af bóluefni fyrir alla. Þeir sem eru í mestri hættu á að veikjast alvarlega verða bólusettir fyrst en því næst heilbrigðisstarfsmenn og aðrir sem eru í hættu að smitast vegna sinna starfa.

Hver er munurinn á veirulyfi og bóluefni?
Fyrirbyggjandi gjöf veirulyfs verndar gegn smiti meðan lyfið er tekið en hefur engin áhrif á ónæmiskerfið og veitir enga vörn eftir að töku þess lýkur.

Bóluefni örvar ónæmiskerfið og hinn bólusetti myndar mótstöðu gegn inflúensuveirunni sem verndar gegn smiti. Líklegt er að bólusetja þurfi tvisvar sinnum til að ná sem bestum árangri með bólusetningu.

Í árlegri inflúensu nægir hins vegar að bólusetja einstaklinga eldri en 9 ára einu sinni. Börn yngri en 9 ára, sem ekki hafa verið bólusett áður, þarf hins vegar að bólusetja tvisvar með eins mánaðar millibili.

Vefsett 7. desember 2007