Landlæknisembættið - Sóttvarnarlæknir

Heimsfaraldur inflúensu. Landsáætlun 2008. Viðbragðsáætlun almannavarna. (PDF)
Föstudaginn 28. mars 2008 var landsáætlun vegna heimsfaraldurs inflúensu undirrituð í Björgunarmiðstöðinni við Skógarhlíð í Reykjavík.  Lesa nánar frétt 

---------------------------------------

Síðastliðin 400 ár hefur heimsfaraldur inflúensu farið um heiminn þrisvar til fjórum sinnum á hverri öld. Á síðustu öld gengu yfir þrír heimsfaraldrar inflúensu. Fyrst kom spænska veikin 1918–1919, en talið er að allt að 50 milljónir manna, aðallega ungt fólk á aldrinum 20–40 ára, hafi látist af völdum hennar. Á Íslandi létust um 500 manns. Næstu heimsfaraldrar voru Asíuinflúensan 1957–1958 og Hong Konginflúensan1968–1969, en manntjón í þessum faröldrunum var mun minna en í spænsku veikinni.

Veiran

Heimsfaraldur inflúensu brýst út þegar nýr stofn inflúensuveiru A, sem ekki hefur áður valdið sýkingum í mönnum, fer að smitast á milli manna. Andfuglar eru náttúrulegir hýslar inflúensu A veirunnar og mun fleiri stofnar eru þekktir í dýraríkinu en þeir veirustofnar sem valda sýkingu í mönnum. Talið er að uppruni veira sem valda heimsfaraldri inflúensu geti verið í dýraríkinu og inflúensuveiran geti aðlagast mönnum á tvo vegu:

1. Stofn inflúensuveiru sem er í dýraríkinu stökkbreytist, aðlagast mönnum og fer að berast manna á milli. Talið er að veiran sem olli faraldrinum 1918 hafi átt uppruna sinn í fuglum.
   
   
2. Við samruna fuglainflúensuveiru og inflúensuveiru A í mönnum getur myndast nýr veirustofn sem veldur veikindum í mönnum og berst auðveldlega manna á milli. Samruni getur orðið ef sýking með báðum veirunum verður samtímis í sama manni eða dýri.
   Þessi nýi veirustofn er svo frábrugðinn þeim stofnum sem gengið hafa í mönnum að fyrri sýkingar veita enga vörn. Afleiðingar eru að mun fleiri sýkjast en í árlegum inflúensufaraldri og sýkingarnar verða alvarlegri.   

Næsti heimsfaraldur

Næstum 40 ár eru frá því að síðasti heimsfaraldur reið yfir, en það er óvenju langur tími milli slíkra faraldra í sögulegu samhengi. Ekkert lát er á H5N1 fuglainflúensufaraldri sem geisar  og óttast er að sú veira kunni að aðlagast mönnum og fara að smitast manna á milli. En hvenær næsti heimsfaraldur kemur, hversu víðtækur og mannskæður hann verður er ómögulegt að sjá fyrir.

Viðbúnaður á Íslandi

Ríkisstjórnin fól sóttvarnalækni og ríkislögreglustjóra að útbúa viðbúnaðaráætlun gegn heimsfaraldri inflúensu. Meginmarkmið viðbúnaðaráætlunarinnar eru eftirfarandi:

• Að hindra að faraldur berist til landsins sé þess nokkur kostur.
  
• Draga úr útbreiðslu faraldurs og lágmarka smithættu.
  
• Styrkja nauðsynlega starfsemi og treysta innviði samfélagsins
  
• Upplýsa almenning og veita nauðsynlega fræðslu.
  
• Lækna og líkna sjúkum.
  
• Sinna skráningu og eftirliti á meðan faraldur gengur yfir.
  

Í viðbúnaðaráætluninni er gert ráð fyrir ýmsum sóttvarnaráðstöfunum, svo sem bólusetningum, einangrun smitaðra, afkvíun byggðarlaga eða landsins alls, lokunum skóla eða samkomubanni og notkun veirulyfja.

Heilbrigðisþjónustan í landinu þarf að vera undir það búin að annast aukinn fjölda sjúkra. Heilsugæslan gegnir mikilvægu hlutverki við fyrstu greiningu og meðferð ásamt umönnun sjúkra í heimahúsum. Sjúkrahús og heilbrigðisstofnanir undirbúa móttöku fjölda inflúensusjúklinga sem þurfa á innlögn að halda. Samtímis þarf að halda gangandi annarri nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu.

Birgðir af veirulyfjum til notkunar í heimsfaraldri inflúensu eru til í landinu. Sama gildir um nauðsynlegan hlífðarfatnað fyrir heilbrigðisstarfsmenn og aðra sem koma að umönnun sjúkra. Kaupréttur á bóluefni, þegar heimsfaraldur brýst út, er tryggður og unnið er að birgðahaldi á öðrum nauðsynlegum lyfjum.

Viðbúnaðaráætlunin nær yfir alla þætti samfélagsins því nauðsynlegt er að halda uppi mikilvægum samfélagsstoðum eins og löggæslu, fjarskiptum, orku- og vatnsdreifingu, sorphirðu, starfsemi fjölmiðla og banka og skipuleggja birgðir matvæla og annarra nauðsynja ásamt dreifingu þeirra.

Mikið hefur áunnist í gerð viðbúnaðaráætlana fyrir næsta heimfaraldur, en áætlað er að vinnunni ljúki í árslok 2007.